निबंध भाषण

प्लास्टिक मुक्त भारत निबंध मराठी मध्ये – Essay on Plastic Free India in Marathi

Essay on Plastic Waste Free India in English

या लेखामध्ये आम्ही तुम्हाला प्लास्टिक मुक्त भारत किंवा प्लास्टिक कचरा मुक्त भारत या विषयावरती एक नमुना निबंध देत आहोत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणात एकल वापर प्लास्टिकवर बंदी आणण्याची घोषणा केली, तेव्हापासून हा मिडीया आणि देशातील चर्चेचा विषय आहे. आमचा असा अंदाज आहे की शाळा आणि महाविद्यालये परीक्षेमध्ये, भाषण आणि निबंध स्पर्धांमध्ये हा विषय विचारतील. म्हणून आम्ही प्लास्टिक कचरामुक्त भारत या विषयावर एक मराठी नमुना निबंध लिहिला आहे, तुम्ही लोक हा निबंध वाचू शकता आणि ह्याचा संदर्भ घेऊन स्वतःचा एक छानसा निबंध लिहू शकता.

कृपया लक्षात घ्या की हा 1500 शब्दांचा एक मोठा निबंध आहे. परंतु माहितीचे विश्लेषण केल्यानंतर आपण हा निबंध 250, 300, 500, 700, 1000, 1200 शब्दांच्या निबंधात रूपांतरित करू शकता. येथे दिलेली माहिती आपल्याला प्लास्टिक मुक्त भारत विषयावर भाषण लिहिण्यास मदत करू शकते. या विषयावर आपल्याला स्वतंत्र भाषण देण्याचा प्रयत्न करू आणि आम्ही येथे लिंक प्रदान करू.

प्लास्टिक मुक्त भारत वर मराठी निबंध – Plastic Mukt Bharat Nibandh in Marathi

कुठल्याही गोष्टीचा तोडगा काढण्याचा प्रयत्न करण्यापूर्वी आपण पण ती समस्या असल्याचे कबूल करणे आवश्यक आहे, केवळ तरच आपण त्या समस्या वरती तोडगा काढू शकू. प्रथम, आपला देश भारत जगात सर्वात स्वच्छ देश नाही हे आपण स्वीकारले पाहिजे. त्याऐवजी आपण असे म्हणू शकतो की आपण एक अत्यंत अस्वच्छ देश आहोत. (मला एक भारतीय म्हणून हे बोलणे खूप वाईट वाटते परंतु हे सत्य आहे). आपण आपले राष्ट्र प्रेम आणि भावना बाजूला ठेवून या सत्याचा सामना केला पाहिजे तरच आपल्याला या अत्यंत गंभीर समस्येवर तोडगा काढू शकू.

15 ऑगस्ट रोजी, स्वातंत्र्य दिनाच्या भाषणात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 2 ऑक्टोबर 2019 पासून प्लास्टिक कचरामुक्त मोहिमेअंतर्गत एकल वापर प्लास्टिक म्हणजेच प्लास्टिक पिशव्या, कप, प्लेट्स, पेट बाटली इत्यादीवर बंदी घालण्याची घोषणा केली. या घोषणेनंतर व्यवसायिक जगात आणि आणि सर्वसामान्यांमध्ये चिंताजनक वातावरण आहे. या मोहिमेअंतर्गत एकल वापर प्लास्टिक हे अचानक बंद केले जाणार नसून, हा प्रतिबंध लागू करण्यासाठी दोन वर्षांचा वेळ उद्योगांना देण्यात येणार आहे. या मोहिमेचे उद्दीष्ट 2022 पर्यंत सिंगल प्लॅस्टिकचा वापर संपविण्याचे आहे.

प्लॅस्टिक प्रदूषणाची समस्या

प्रथम हे समजणे खूप महत्त्वाचे आहे की प्लास्टिक ही एक अत्यंत उपयुक्त सामग्री आहे. प्लास्टिकचे उत्पादन करणे सोपे आहे, ते स्वस्त आहे आणि खूप सारे उद्योग प्लास्टिकचा वापर कुठल्या ना कुठल्या रूपांमध्ये करतात. सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनात आणि उद्योगांमध्येही प्लास्टिकचा वापर केला जातो.

काही उद्योगांमध्ये प्लास्टिक बंदी लगेचच लागू करता येणार नाही उदा. रिटेल, पॅकेजिंग, लॉजिस्टिक्स. परंतु लँडफिल, नद्यांमध्ये आणि महासागरांमध्ये प्लास्टिक जाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी सिंगल युज प्लास्टिकच्या मर्यादित वापर आणि प्लास्टिक बंदी उपयोगी पडू शकते. सिंगल यूज प्लास्टिक म्हणजे प्लास्टिक ज्याचा पुनर्वापर करता येत नाही अर्थात पीईटी बाटल्या, प्लास्टिक फोम कंटेनर, कॅरी बॅग इत्यादी. हे प्लास्टिक लँडफिल, नद्या आणि समुद्रांमध्ये जाते जे पर्यावरणाला प्रदूषित करते आणि शेवटी आपल्या अन्नात येते.

भारत दररोज 25940 टन प्लास्टिक तयार करतो त्यातील दिवसाला 10300 टन संकलन होत नाही. दिल्ली, मुंबई, बेंगलोर, चेन्नई आणि कोलकाता ही शहरे सर्वाधिक प्लास्टिक कचरा उत्पादक आहेत. प्लास्टिक कचरा ही एक जागतिक समस्या आहे; जागतिक स्तरावर 6.3 अब्ज टन प्लास्टिक कचरा साचला जातो, त्यातील 79% प्लास्टिकचा आणि कचरा जमीन आणि नैसर्गिक वातावरणात जमतो. दरडोई सर्वाधिक म्हणजे 109 किलो प्लास्टिकचा वापर अमेरिकेत होतो. दुसऱ्या नंबरवर चीन आहे जे प्रति व्यक्ती 38 किलो प्लास्टिक वापरतात आणि तिसर्‍या स्थानावर आपण भारतीय दरडोई 11 किलो प्लास्टिक वापरतो. (संदर्भः इकॉनॉमिकटाइम्स.कॉम).

भारतात, सिक्कीम राज्य कचरा व्यवस्थापनात अग्रेसर आहे. 1998 पासून ते यावर काम करत आहेत. सिक्किम हे सेंद्रिय उत्पादनांमध्येही अव्वल राज्य आहे. सिक्कीम हे एक छोटेसे राज्य आहे, म्हणून तेथे कार्य केलेले धोरण उच्च औद्योगिक आणि भौगोलिकदृष्ट्या मोठ्या राज्यांमध्ये जसे की महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, राजस्थान करेलच असे नाही. पण पण बाकी राज्यांना सिक्किम कडून शिकण्यासारख्या खूप काही गोष्टी नक्कीच आहेत.

धोरण अंमलबजावणी

2016 मध्ये, प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापन नियमात दुरुस्त्या करण्यात आल्या ज्यामध्ये प्लास्टिक एकत्रित करणे, वेगळे करणे आणि पुनर्वापर करण्याच्या नियमात बदल केले गेलेत बदल केले गेलेत. तीन वर्षांनंतर या संदर्भात कोणतीही दर्शनीय प्रगती झालेली नाही. देशभरातील महानगरपालिका धोरण राबविण्यात अपयशी ठरल्या. प्लास्टिक बंदी ही भारतामध्ये काही नवीन नाही, खूप सार्‍या राज्यांत प्लास्टिक वर प्रतिबंध लागू करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. नुकतेच मागच्या वर्षी महाराष्ट्र सरकारने एकल वापर प्लास्टिकवर बंदी आणली होती. सुरुवातीला यावर कठोर कारवाई करण्यात आली पण पण हळूहळू ही यंत्रणा फिकी पडू लागली आहे आणि आता जैसे थे अशी परिस्थिती झाली आहे.

व्यवहार्य नसलेले प्लास्टिक विकल्प

इस्त्राईल, ब्रिटन सारखे जगातील बरेच देश प्लॅस्टिकचा पर्याय शोधण्यात प्रगती करीत आहेत. प्लास्टिकऐवजी कंपोस्टेबल, बायोडिग्रेडेबल सामग्री वापरली जाऊ शकते. प्लॅस्टिकला पर्याय बनवण्यासाठी बगास, पीठ, कॉर्न स्टार्च, समुद्री शेवाळ चा वापर केला जातो. सिलिकॉन जरी बायोडिग्रेडेबल नसला तरी ते रीसायकल करणे सोपे आहे. जरी प्लास्टिकचा पर्याय शोधण्यात चांगली प्रगती होत असेल तरी हे सर्व पर्याय व्यवहार्य उपाय नाहीत; किमान आता. प्लास्टिकचा पर्याय हा उत्पादन करण्यासाठी सोपा आणि जलद असणे आवश्यक आहे तसेच तो व्यवसायांसाठी अनुकूलता देखील प्रदान केली पाहिजे.

उद्योगांवर परिणाम

पॅकेजिंग, रिटेल अशा उद्योगांमध्ये भारी प्रमाणात प्लास्टिक वापरतात. ते प्लास्टिकच्या टेप, रॅपर्स, फोम फिलर, कंटेनर वापरतात. अमेझॉन, फ्लिपकार्टसारखे ई-कॉमर्स; स्विगी, झोमाटोसारखे अन्न वितरण व्यवसाय भारतात खूप लोकप्रिय होत आहेत. ते मासिक लाखो ऑर्डरवर पूर्ण करतात आणि ते प्लास्टिकच्या वस्तू पॅकेजिंग साठी वापरतात. या उद्योगांत अचानक प्लॅस्टिकवर फक्त बंदी घातली जाऊ शकत नाही कारण त्यासाठी व्यवहार्य पर्याय उपलब्ध नाही. होय, परंतु प्लास्टिकची लागत कमी करण्यासाठी ते विभिन्न योजना अमलात आणू शकतात. अमेझोने वितरण बॉक्सवर पावत्या चिकटविण्यासाठी प्लास्टिकच्या पाकिटांचा वापर थांबविला, प्लास्टिकच्या एअर-भरलेल्या बॅगमध्ये हवेचे प्रमाण कमी केले. अशा छोट्या छोट्या बदलाने सुद्धा उद्योगांमध्ये प्लास्टिकची खपत कमी होऊ शकते. बरेच व्यवसाय प्लॅस्टिकच्या आसपास बांधले जातात. आपण प्लास्टिकच्या बादल्या, खुर्च्या, दारे वापरतो .. ही सर्व उत्पादने नॉन-बायोडिग्रेडेबल प्लास्टिकने बनविली आहेत. सर्व प्लास्टिक उत्पादनांवर बंदी घातल्याने हे आणि इतर व्यवसाय दिवाळखोर होतील. लाखो लोकांच्या नोकर्‍या जातील. म्हणूनच सरकार प्लास्टिक मुक्त भारत मोहिमेअंतर्गत सर्व प्रकारच्या प्लास्टिकवर बंदी घालत नाही कारण ते तसे करू शकत नाहीत, ते व्यवहार्य नाही.

सामान्य माणसावर दैनंदिन जीवनावर परिणाम

सिंगल यूज प्लॅस्टिक श्रेणीतील मुख्य वस्तू जी सामान्य लोक अधिक वापरतात ती म्हणजे कॅरी बॅग. या पिशव्या किराणा, मांस, भाजी इत्यादी आणण्यासाठी वापरल्या जातात. पार्टी आणि फंक्शन्समध्ये प्लास्टिक किंवा प्लास्टिक फोम-आधारित प्लेट्स, कप, कंटेनर वापरल्या जातात. तसेच रेस्टॉरंटमध्ये प्लास्टिकच्या पाण्याच्या बाटल्या आणि स्ट्रॉ वापरतात. आपल्याला हे मान्य करावे लागेल की ही प्लास्टिक उत्पादने सुविधा देतात आणि पैसे सुद्धा वाचवतात. प्लॅस्टिक कचरामुक्त भारत मोहिमेअंतर्गत एकल वापर प्लास्टिकवरील बंदीचा त्रास सामान्य माणसाच्या दैनंदिन जीवनावर नक्कीच होईल.

अशा काही गोष्टी आहेत ज्या लोक स्वतः करू शकतात जसे की कापड किंवा कागदाच्या पिशव्या, धातूचे कंटेनर वापरणे इत्यादी. परंतु कापड, कागद, धातू वापरण्याच्या या चांगल्या सवयींमुळे देखील पर्यावरणावर अधिक ताण येईल. कपड्यांसाठी अधिक कापूस उगवण्याची गरज आहे, कागदासाठी अधिक झाडे तोडणे आवश्यक आहे, धातू उत्पादनांसाठी जास्त धातूंचे उत्पादन आणि प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे. शास्त्रज्ञ बटाटा, कॉर्न स्टार्च, धान्य पीठ यांचा वापर प्लास्टिकचा पर्याय बनवण्यासाठी करत आहे, पण भारतासारख्या देशात जिथे कोट्यावधी लोक अर्धपोटी झोपतात तिथे प्लास्टिकच्या पर्यायासाठी एवढे उत्पन्न कुठून पिकवणार?

लोक जागरूकता

युरोपियन देश त्यांच्या स्वच्छतेसाठी प्रसिध्द आहेत. वास्तुकला आणि वातावरणासाठी युरोप प्रवास करण्याचे बहुतेक भारतीयांचे स्वप्न आहे. युरोपियन देश स्वीडन दरवर्षी नॉर्वे आणि युनायटेड किंगडममधून कोट्यवधी टन कचरा कचरा आयात करतात. स्वीडनमध्ये कचरा व्यवस्थापनाची उत्तम धोरणे आणि सुविधा आहेत. त्यांच्या कचर्‍यापैकी केवळ 1% कचरा लँडफिलपर्यंत पोहोचतो आणि 99% कचऱ्याचा पुनर्वापर केला जातो, रिसायकल केला जातो किंवा उर्जेमध्ये रुपांतरित केला जातो. जेव्हा भारतातून एखादा पर्यटक या देशात जातो तेव्हा ते कचरा, प्लास्टिक रस्त्यावर कधीच टाकत नाहीत, परंतु ते भारतात परत येताच जुन्या सवयी लगेच पकडतात.

जरी हे आपल्या स्वत: च्या आणि इतरांच्या जिवाच्या जोखमीचे असते, तरीही आपण रहदारी सिग्नल तोडतो, आपण हेल्मेट आणि सीटबेल्ट वापरत नाही. “चलता है” वृत्ती आणि भारतीय लोकांचा गैरशिस्तपणा प्लास्टिक प्रदूषणाला वाव देतो. जर आपण कोरडा आणि ओला कचरा घरात वेगळा केला तर कचरा व्यवस्थापनासाठी हे सोपे होईल, परंतु आपण ते करत नाही. कोणत्याही देशातील कोणताही अधिकारी लोकांच्या घरी कोरडा आणि ओला कचरा वेगळा करण्यासाठी जात नाही. लोकांनी आपल्या सवयी बदलण्याची गरज आहे. हे प्लास्टिक फक्त आपल्यामुळेच भू-भराव आणि पाण्याच्या ठिकाणी पोहोचते. होय, उद्योग अधिक प्रदूषणास जबाबदार आहेत, परंतु तेसुद्धा याच समाजाचे घटक आहेत.

अंमलबजावणी

सर्व प्लास्टिक उत्पादने किंवा अगदी एकल वापर प्लास्टिकवर नोटाबंदीसारखी अचानक बंदी घातली जाऊ शकत नाही. ती टप्प्याटप्प्याने राबविली गेली पाहिजे. स्टार्टअप्स, लेगसी व्यवसाय, सामाजिक कार्यकर्ते, वैज्ञानिक आणि सरकारांनी प्लास्टिकचा वापर कमी करण्यासाठी एकत्र काम करणे आवश्यक आहे. कचरा व्यवस्थापन आणि पुनर्वापर तंत्रज्ञान हस्तांतरणासाठी सरकारने इतर देश आणि जागतिक वैज्ञानिक समुदायाबरोबर काम करण्याची गरज आहे.

प्लास्टिक प्रदूषणावर तोडगा

कुठली एक पद्धत कधीही कार्य करणार नाही, कार्यकारी तोडगा शोधण्यासाठी सर्व पक्षांनी एकत्र येऊन कार्य करण्याची आवश्यकता आहे. भारतीय सरकारने पीडब्ल्यूडी आणि एनएचएआय यांना बिटुमेन-आधारित रस्त्यांसाठी प्लास्टिक कचरा वापरण्याचे आवाहन केले आहे. यामुळे रस्त्याचे आयुष्य वाढते आणि असते उत्तम जल प्रतिकारक बनतात. हे रस्त्याचे आयुष्य 2 वर्षांनी वाढवते आणि 10% किंमतीची सामग्री वाचवते. यासंदर्भात भारतीय अधिका्यांनी आधीच काम सुरू केले आहे. प्लास्टिक कचरामुक्त भारत मोहिमेतील हा एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

28 ऑगस्ट, 2019 रोजी केंद्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्री डॉ. हर्षवर्धन यांच्या हस्ते प्लास्टिक कचरा डिझेलमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी असलेल्या एक प्रात्यक्षिक प्लांटचे उद्घाटन झाले. हे होमग्राउन, पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान भारतीय पेट्रोलियम संस्थेने विकसित केले आहे (आयआयपी). हे तंत्रज्ञान दररोज 1 टन प्लास्टिक (पॉलीओलेफिनिक) कचरा 800 लिटर ऑटोमोटिव्ह-ग्रेड डिझेलमध्ये बदलू शकते. तसेच, अर्ध्याहून अधिक भारतीय विमानतळे आता एकल-वापर प्लास्टिकमुक्त आहेत. सहा खासगी विमानतळही त्याच दिशेने काम करत आहेत.

निष्कर्ष

हे स्पष्ट  आहे की भारताचे पंतप्रधान स्वच्छ भारताबद्दल उत्सुक आहेत. आपल्या पहिल्या कार्यकाळात त्यांनी स्वच्छ भारत मोहीम सुरू केली. आता ते प्लास्टिक मुक्त भारत मोहिमेअंतर्गत सिंगल यूज प्लास्टिकवरील बंदीचा प्रचार करत आहे. या समीकरणात दोन व्हेरिएबलस आहेत, एक म्हणजे सरकार आणि दुसरे म्हणजे आपण, सर्व .. जनता. आहेस्वच्छ देशासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा पुरविण्यामध्ये सरकार कमी पडत आहे, त्यांनी यात सुधारणा केली पाहिजे पण त्याचबरोबर आपला देश स्वच्छ बनवण्यासाठी आणि तो तसा टिकून ठेवण्यासाठी जी शिस्त व इच्छाशक्ती हवी ती आपल्यामध्ये नाही आहे. जर आपण लोक समस्येचा भाग असू तर आपल्याला थोडक्या मध्ये सुद्धा भाग घ्यावा लागेल.

टीपः जर प्लास्टिक मुक्त भारतावरील या नमुना निबंधाने आपल्याला कोणत्याही अर्थाने मदत केली तर आपण आम्हाला रेटिंग देऊ शकता. आपण खाली दिलेल्या कमेंट बॉक्समध्ये प्लास्टिक प्रदूषण बद्दलचे आपले मत नोंदवू शकता.

Liked the Post? then Rate it Now!!
[Total: 1 Average: 5]

Didn't find what you were looking for?

टायफून हागीबिस जीजी हदीद


Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

About the author

Sueniel

He is a techie, geek or you can call him a nerd too. He likes to read, observe stuff and write about it. As Simple as that...

He is also CEO and Co-Founder of TeenAtHeart.